ćwiczenia dykcji, dykcja, Głos w Biznesie, głos w nagraniach, głos w pracy online, praca nad głosem, tempo wypowiedzi

Dykcja a tempo mowy. Czy wystarczy mówić wolniej, żeby było wyraźnie?

„Mów wolniej, bo nic nie rozumiem”.

Osoby, które mówią niewyraźnie, często to słyszą. I wolniejsze tempo rzeczywiście zwykle pomaga, szczególnie gdy w pośpiechu słowa zaczynają się zlewać. Jeśli dykcja pozostaje niewyraźna mimo wolniejszego tempa, rozmówca nadal musi się domyślać, co zostało powiedziane. Wtedy warto posłuchać, jak brzmią same słowa. Czy gdy mówisz wolniej, to wymawiasz je dokładniej? Czy po prostu robisz między nimi dłuższe przerwy?

Spis treści

  1. Co sprawia, że dykcja się pogarsza?
  2. Co daje wolniejsze tempo?
  3. Sprawdź dykcję w krótkim nagraniu.
  4. Dlaczego na treningu zaczynamy wolno, a potem przyspieszamy?

Co sprawia, że dykcja się pogarsza?

U osób, które mówią niewyraźnie, często obserwuję małą ruchomość żuchwy, niewystarczającą sprawność języka albo zbyt małą aktywność warg. Czasem ktoś mówi niemal jak brzuchomówca. Usta prawie się nie poruszają, a słowa jakoś się wydostają.

Tyle że po drodze sporo tracą. Samogłoski są skrócone, a czasem wręcz znikają. Zmienia się ich brzmienie. „A” zaczyna przypominać „e”, a „o” zbliża się do „u”. Giną końcówki wyrazów, z trudniejszych połączeń wypadają spółgłoski. Słuchacz może uzupełnić brakujące fragmenty z kontekstu, ale przy nazwisku, liczbie czy nieznanym terminie ma znacznie mniej wskazówek.

Możesz przy tym pięknie wymawiać „r” i precyzyjnie różnicować „sz”, „s” i „ś”. Pojedyncza głoska to tylko mała część wyrazu, frazy, zdania. We wyrazie, a potem we frazie trzeba płynnie przechodzić z jednej głoski do następnej, a przy tym utrzymać czytelność całego słowa i dłuższych fragmentów wypowiedzi. Język, wargi i żuchwa wykonują kolejne ruchy w krótkich odstępach. W szybszej mowie jest na to mniej czasu, więc łatwiej usłyszeć, które połączenia wymagają jeszcze pracy.

Co daje wolniejsze tempo?

Kiedy zwalniasz, masz więcej czasu na wykonanie ruchu i przejście do następnego. Łatwiej wtedy wypowiedzieć samogłoskę w pełnym brzmieniu, zachować spółgłoskę w trudnym połączeniu albo dopowiedzieć końcówkę, która zwykle Ci umyka. Rozmówca może od razu usłyszeć różnicę.

Dłuższe pauzy też pomagają. Jeśli po zakończeniu myśli dasz słuchaczowi chwilę na jej przyswojenie, łatwiej będzie mu podążać za wypowiedzią. Sama pauza nie zmienia jednak tego, jak brzmi wyraz. Możesz więc poprawić rytm wypowiedzi, a nadal potrzebować pracy nad wymową konkretnych słów.

Sprawdź dykcję w krótkim nagraniu

Weź zdanie, które mogłoby paść na Twoim spotkaniu, na przykład „Szczegóły przedstawimy w przyszłym tygodniu”. Nagraj je tak, jak mówisz na co dzień. Potem powiedz je trochę wolniej i nagraj drugi raz.

Przy odsłuchu wybierz jedno słowo, na przykład „przyszłym”. Posłuchaj, czy w obu wersjach brzmi tak samo. Czy w wolniejszym nagraniu wyraźniej słychać samogłoskę? Czy końcówka jest pełniejsza? Możesz też dać oba nagrania do odsłuchania komuś, kto nie zna zdania. Jeśli prosi o powtórzenie, zapytaj, które słowo było dla niego trudne do rozpoznania.

Jeśli w wolniejszej wersji słowo nadal się zaciera, powtórz je w krótkim fragmencie, na przykład „w przyszłym tygodniu”. Zwróć uwagę na miejsce, w którym wymowa traci dokładność. Potem wróć do całego zdania i sprawdź, czy różnicę nadal słychać.

Dlaczego na treningu zaczynamy wolno, a potem przyspieszamy?

Ćwiczenia dykcyjne zawsze zaczynam od wolnego tempa. Mogę wtedy usłyszeć, co dokładnie dzieje się z wymową, a osoba, z którą pracuję, ma czas wykonać odpowiednie ruchy artykulacyjne, usłyszeć efekt i w razie potrzeby go skorygować. Czasem pracujemy nad brzmieniem samogłoski, czasem nad przejściem między spółgłoskami. Kiedy wymowa jest już precyzyjna, stopniowo zwiększamy tempo. Jeśli w którymś momencie słowa znowu się zlewają, wracamy do tempa, w którym udawało się je wymówić wyraźnie, i próbujemy ponownie.

Często powtarzam swoim klientom, że o dobrej dykcji mogą mówić dopiero wtedy, gdy potrafią mówić szybko i wyraźnie. Sprawdzamy w ten sposób, czy precyzja utrzymuje się również wtedy, gdy czasu na wykonanie ruchów jest mniej. Później sprawdzamy ją w swobodnej wypowiedzi. W rozmowie uwaga jest przecież zajęta tym, co chcemy powiedzieć i jak reaguje rozmówca. Możemy przyspieszyć z zaangażowania, nawet tego nie zauważając. Dobrze, jeśli słuchacz nadal bez wysiłku rozpoznaje nasze słowa.

Wolniejsze tempo zostaje kołem ratunkowym, gdy wymowa mocno się zaciera. Na treningu daje nam czas, żeby wypracować dokładniejszą wymowę. Stopniowe przyspieszanie pomaga ją utrwalić i wykorzystać wtedy, gdy całą uwagę poświęcamy rozmowie.

Jeśli słyszysz, że mówisz niewyraźnie, i chcesz sprawdzić, od czego zacząć, zapraszam na konsultację. Przyjrzymy się temu, co dzieje się z Twoją wymową w swobodnej wypowiedzi, i dobierzemy ćwiczenia do tego, co rzeczywiście wymaga pracy.